• acetazolamide: Diamox geeft metabole acidose
• topiramaat: Topamax geeft metabole acidose
• vitamine C: geeft hyperoxalurie
• triamterene: Dytenzide, Dytac, Dytac-Urese geven triamterene-stenen
• calciumsupplementen met Vitamine D: Cacit geeft hypercalciurie.
• uricosurica: probenicid geeft hyperuricosuria. Uricosuria voor jicht worden echter nog maar zelden gebruikt.
• fosfaatbindende maagzuurbinders: Rennie, Gaviscon, Maalox: geven hypercalciurie
• guafenisine: Acatar, Inalpin, Nortussine, Longbalsem, Noscaflex Expectorans, Toplexil bevatten guafenisine hetgeen in hoge dosis guafenisinestenen geeft.
• efedrine of ephedrine: Endrine, magistrale bereidingen van  oog -en neusdruppels bevatten ook vaak efedrine waardoor nierstenen kunnen ontstaan.
• indinavir: Crixivan en andere antivirale middelen die vaak bij AIDS (SIDA, HIV) worden gebruikt in hoge dosis kristalliseren snel uit tot nierstenen.

Een kleine hoeveelheid ettercellen, witte bloedcellen, is soms ook terug te vinden bij het onderzoek van de urine. Als je echter meer witte dan rode bloedcellen in het urine-onderzoek vindt heb je wellicht eerder te maken met een nierontsteking of een blaasontsteking. In dat geval, of bij twijfel, zal de arts antibiotica bij de behandeling geven. De urine wordt dan meestal gekweekt in het laboratorium. Na een, twee, soms drie dagen is dan geweten of er een bacterie in de urine zit.

• Botziektes met abnormale calciumbloedwaarden
• Darmziektes zoals ziekte van Crohn
• Jicht
• Chronische urinewegenontsteking
• Nefrocalcinosis
• Obesitas
• Type II diabetes (dit is ouderdomsdiabetes)

Van deze ziektes kan je niet of bijna niet afhaken. Als je hiermee te maken hebt is dan ook van groot belang aan preventie te doen. Veel drinken is de basis hiervan.

Er zijn ook medicijnen die het optreden van nierstenen in de hand werken.

• geen al te zwaar werk doen..
• geen zeer forse sportinspanning leveren.
• niet op een verre vakantie vertrekken.

Je dient wel

• veel te drinken om het gruis te helpen uitkomen. Als je pijn krijgt, stop je best met veel te drinken omdat dan de urine niet goed doorkan. Als het blijft duren moet je de uroloog contacteren.
• je mag ‘zachte’ sporten doen zoals wat wandelen, een fietstochtje, wat zwemmen. Door de beweging gaat het gruis wat bewegen in de nier en heb je meer kans dat het gruis in de ureter neerdwarrelt. De ureter is de weg van de nier naar de blaas.
• probeer telkens in een potje te plassen zodat je kan inschatten of je de steen, of stukjes ervan, uitplast. Als je een stukje hebt,  lever het dan af  bij uw arts of uroloog voor onderzoek in het lab om de samenstelling te weten te komen.

Je kan bloed plassen. De steen wordt bij elke schokgolf immers heen en weer geschud tegen de wand van de urinewegen. Dit schurend effect kan voor een lichte tot forse bloeding zorgen. De urine heldert weer op na één of twee keer plassen. 

Zeer uitzonderlijk treedt er een forse bloeding op rond de nier. Meestal stopt deze bloeding vanzelf. De ruimte rond de nier is immers beperkt. Soms wordt zo een bloeding bij toeval gevonden. Bijvoorbeeld bij een controle echografie om te zien of de steen nog ter plaatse zit of niet.

Als de steen effectief wordt verbrijzeld, valt hij uiteen in gruisjes of zand. Deze gruisjes  vinden de weg naar buiten doorheen de urinewegen zonder veel problemen. Enkel als de gruisjes geen gruisjes zijn maar grote stukken zijn kunnen ze soms de ureter weer gaan blokkeren. Zo kan je na ESWL voor een niersteen nierkolieken krijgen. Soms moet dan een ureteroscopie gebeuren of moet een stent geplaatst. Met pijnstilling en geduld komen de grotere stukken meestal ook naar buiten.

Koorts na ESWL is een alarmteken. Bij koorts heb je immers hoogstwaarschijnlijk een urineweginfectie die opflakkert. Zeker als de urine niet goed weg kan kan dit gevaarlijk zijn. Je kan sepsis krijgen. Daarom moet je bij koorts de huisarts of de uroloog contacteren. Die kan controleren met een echografie of er stuwing is op de nier. Bij stuwing krijg je grote zwarte vlekken in de nier. Die zwarte vlekken zijn ophopingen van urine die niet weg kan. Bij aanhoudende koorts en stuwing moet de nier gedeblokkeerd worden. Dit kan met een stent of met een nefrostomie.

 Soms gebeurt er helemaal niets na ESWL: de steen is te hard.

Urologen gebruiken klassieke radiografie echter nog steeds in de behandeling van nierstenen. Als met een CT-scan de diagnose van een niersteen gesteld is, dringt zich immers de vraag op met welke behandeling de steen zal geëlimineerd worden.

Als er bijvoorbeeld gekozen wordt om met de niersteenvergruizer te werken zal de uroloog willen weten of de steen te zien is op een klassieke radiografie. Om met een niersteenvergruizer te mikken op een niersteen wordt in veel gevallen immers gebruik gemaakt van scopie. Scopie is een afkorting voor radioscopie of doorlichting met X-stralen.Als een steen geen kalk bevat zal hij niet zichtbaar zijn met radioscopie.

In dat geval zal het mikken op de steen met de niersteenvergruizer enkel mogelijk zijn als er contrast gegeven wordt net voor de behandeling of zal de uroloog gebruik moeten maken van een niersteenvergruizer met een ingebouwd echografietoestel.

Daarom wordt er vaak, voor er gestart wordt met de niersteenvergruizer en de diagnose vast staat met CT-scan, toch nog een klassieke foto genomen. Deze radiografie dient om enerzijds te weten of zo een steen kalk bevat en anderzijds als vergelijkingspunt om de efficiëntie van de behandeling te controleren op de controle afspraak.

Een klassieke radiografie is dan ook vooral een instrument om de efficiëntie van de behandeling te controleren. Als je eenmaal weet dat er een steen zit, kan je immers met de radiografie de opvolging voldoende betrouwbaar verrichten. Uiteraard kan je dit nog veel beter met een CT-scan. Een CT-scan geeft echter veel meer blootstelling aan X-stralen en om dit te vermijden wordt nog steeds gebruik gemaakt van klassieke radiografie. Soms, bij twijfel, wordt ook voor de controle gebruik gemaakt van CT-scan.

kleine niersteen van 2 mm, geblokkeerd net voor de blaas

De meeste nierstenen zijn te zien op een klassieke radiografische opname. Sommige stenen, die geen kalk bevatten, zijn echter niet te zien op een klassieke foto. Als een steen in de nier zit kan je hem zien met een echografie. Als de steen in de buurt van de blaas zit, en de blaas is gevuld, kan je de steen ook terugvinden. Met een echografie kan je echter veel moeilijker een steen terugvinden in de ureter. Met andere woorden: met een klassieke foto en een echografie kan je een niersteen zien maar je kan hem soms ook niet zien.

Daarom wordt bij vermoeden van een niersteen de laatste jaren onmiddellijk een CT-scan uitgevoerd. Op een CT-scan kan je immers elke niersteen zien. Of hij nu kalk bevat of niet. Of hij nu in de ureter zit of in de nier. Bij een patiënt met hevige pijn in de buik of de flank kunnen er immers nog andere oorzaken of ziektes gevonden worden. Als er op een CT-scan bijvoorbeeld een rupturerend aneurysma gezien wordt, kan er adequaat gereageerd worden. Met een klassieke foto en een echografie van de nieren zie je immers een rupturerend aneurysma niet. Er kan dan kostbare tijd verloren gaan.

Vroeger, toen CT-scan geen courant onderzoek was, werd er routinematig een IVP uitgevoerd. Intraveneuze pyelografie: de dokter spuit intraveneus contraststof in maakt vervolgens klassieke foto’s. De contraststof volgt de weg van de urine: vanuit de vene gaat de contraststof naar het hart, vanuit het hart wordt het veilig om nieren. De nieren filteren dit product uit de bloedbaan weg: de contraststof volgt zo de route van de urine. Als er een steen in de weg zit zal de urinestroom stoppen aan de steen. Je krijgt een stopbeeld. De contraststof stopt aan steen. Zo kan je ook stenen vinden die op een klassieke foto niet te zien zijn omdat ze geen kalk bevatten. Het IVP is echter in onbruik geraakt omdat in de westerse wereld het gebruik van een CT-scan erg courant geworden is.

Bij twijfel kan de radioloog ook bij een CT-scan contraststof inspuiten. De meeste dokters korten het woord contraststof in tot ‘contrast’. Dokters gebruiken eenmaal graag veel afkortingen.

Op deze CT-scan zie je een heel klein niersteentje van 2 mm groot. Dit steentje blokkeert de ureter op de plaats waar de ureter uitmondt in de blaas. Men noemt dit de vesico-ureterale junctie, afgekort VUJ. Met een klasseiek foto en echografie kan het gebeuren dat dergelijke kleine steentjes niet gezien worden.

In het bloedonderzoek treden er meestal geen sterke veranderingen op. Een lichte verhoging van het aantal witte bloedcellen is wel een courante bemerking. Ook een lichte verhoging van het CRP-eiwit kan voorkomen. Indien er geen massieve hoeveelheid witte bloedcellen in de urine zit hoeft deze lichte verhoging dan ook niet altijd te wijzen op een ontsteking. Om het gebruik van antibiotica in te perken wordt dan ook niet altijd bij het minste vermoeden op een ontsteking antibiotica gestart. Tijdens de observatie of het verdere verloop van de ziekte kan uiteraard altijd nog gekozen worden om toch antibiotica op te starten.

• Calcium-waarde in het bloed.
• Fosfaatgehalte
• kalium
• bicarbonaat
• creatinine
• urinezuur

Nierslagpijn. Pijn in de nierstreek is het meest typische kenmerk bij de patiënt met nierkoliek.
Bij een patiënt met een fors gestuwde nier kan je maar beter als arts niet direct hard gaan slaan op de nierstreek zoals de naam nierslagpijn suggereert. Een licht tikje op de nierstreek kan immers al enorm veel pijn doen bij de patiënt.
Als de nier niet erg gestuwd is en er bij een licht tikje geenpijn optreedt, zal de arts langzaamaan wat meer druk zetten op de nierstreek. Zo kan de arts zogenaamde bimanuele palpatie uitvoeren. Hierbij wordt met een hand de nier wat opgelicht langs de rugzijde en naar voren geduwd vanonder de ribben. Met de andere hand, meer bepaald met de vingertoppen, wordt de nier langs de voorzijde tegen de andere hand aangeduwd. Zo kan je ook druk zetten op het nierbekken.
Als er nierslagpijn is, is verder onderzoek nodig om te weten te komen waarom de urine niet weg kan uit de nier.

Er is geen spierverzet. Als je met de handen de buik palpeert zullen de buikspieren niet opspannen. Als ze dit wel doen, kan het zijn dat de handen van de dokter gewoonweg te koud zijn. Als er dan opnieuw onderzocht wordt na warm wrijven van de handen, kan men soms toch vaststellen dat de buikspieren soepel zijn. 
Maar als de buikspieren zich echt aanspannen heb je wellicht te maken met een probleem van de darmen.  Bij nierkoliek heb je geen aanspanning noch spierverzetomdat er met de darmen of het buikvlies niets aan de hand is. Bij appendicitis bijvoorbeeld zullen de buikspieren zich aanspannen. Dokters noemen spierverzet een teken van peritoneale prikkeling.

Voor de meeste artsen volstaat het nierslagpijn op te kunnen wekken om de patiënt te verwijzen voor verder onderzoek (met beeldvorming) om de diagnose niersteen te stellen. Als er geen koorts is, hoeft dit echter niet onmiddellijk en kan er eerst afgewacht worden. Hierbij wordt dan pijnstilling voorgeschreven . Veel nierstenen zijn immers klein en worden vanzelf na korte tijd uitgeplast.

Koorts? Als er koorts is bij een nierkoliek, heb je kans dat er een urineweginfectie is. Lichte koorts, onder 38.0 °C, betekent niet altijd dat er een urineweginfectie is. Maar als de koorts hoger gaat of als er koude rillingen optreden, moet je echt een arts raadplegen. Je kan dan immers sepsiskrijgen. Sepsis is de medische term voor bloedvergiftiging. De bacteriën produceren immers gifstoffen. De niersteen blokkeert nu net de afvoer van de urine waarin de gifstoffen en de bacteriën zitten: hierdoor krijg je hoge concentraties van deze stoffen. Deze gifstoffen kunnen je heel erg ziek maken: je krijgt sepsis. Als sepsis niet behandeld wordt, kan je er van sterven. Het komt gelukkig weinig voor, maar de kans is reëel. Bij hoge koorts en koude rillingen dus onmiddellijk een arts opzoeken!

Als een niersteen vast komt te zitten en de afvoer van urine verhindert hoort men vaak dat:

• Plots opgekomen enorm hevige pijn aan de linker of de rechterflank. Als de pijn aan de twee kanten zit of meer in het midden ter hoogte van de rug en de wervelkolom is pijn door nierstenen eerder onwaarschijnlijk. Deze pijn noemt men koliekpijn.
• Bij nierkoliek krijgt men ook vaak neiging om over te geven. Vaak is dit gevoel aanwezig zonder dat er effectief wordt overgegeven. In medische termen noemt men dit nausea of overgeefneiging.
• Bewegingsdrang is een ander symptoom. De patiënt heeft het gevoel dat de pijn vermindert door rond te lopen, rond te kruipen.
• De pijn kan een typisch uitstralingspatroon hebben. Als de steen hoog zit, zal de pijn eerder in de flank, ter hoogte van de rug zitten. De uitstraling gaat dan schuin naar voren richting lies. Als de steen wat lager gezakt is of net voor de blaas zit zal de patiënt de pijn soms voelen in de schaamstreek. Bij de man straalt de pijn dan uit naar de teelballen of zelfs naar de eikel. Bij de vrouw gaat de pijn meer richting schaamlippen gaan.
• Koorts is er meestal niet bij nierkoliek. Je kan wel een lichte verhoging van de temperatuur hebben: de koorts kan gaan tot 38 °C. Als de urine geïnfecteerd is en een steen blokkeert de urinewegen dan zal je hoge koorts krijgen met de koude rillingen in dergelijk geval zal de uroloog snel een behandeling voorstellen omdat je anders nog zieker kan worden. Deze toestand noemt men urosepsis. Een niet behandelde urosepsis kan levensgevaarlijk zijn.
• De niersteen zal in de urinewegen de wanden van de urinewegen wat kwetsen. Hierdoor zal er wat bloeding optreden in de urinewegen. Omdat bloed nu eenmaal heel sterk de urine kleurt zal de urine snel roze tot rood kleuren. Men noemt dit hematurie.
• Soms wordt de kleur van de urine erg donkergeel tot licht bruin. Wellicht komt deze verkleuring ook door wat bloed in de urinewegen, anderzijds kan het zijn dat de patiënt gewoonweg minder drinkt omdat hij of zij merkt dat met meer drinken er meer pijn komt.

De ondervraging van een patiënt door een arts neemt men anamnese.